Over oorlog bij volmacht en nevenschade

06 mei 2022     door Marc Peeters

‘Een oorlog bij volmacht (Engels: proxy war, een term geïntroduceerd door de Amerikaanse geostrateeg Zbigniew Brzeziński) is een conflict waarbij één partij (meestal een grootmacht) een andere partij, de lasthebber, waarmee ze een economisch-politieke relatie heeft opgebouwd om ze in haar invloedssfeer te betrekken, een oorlog laat voeren, en daarbij als achterman optreedt. De grootmacht levert financiële, ideologische, logistieke en indirecte militaire steun, maar neemt op het terrein niet zelf actief deel aan de vijandelijkheden. De lasthebber is meestal een kleiner land dat opdraait voor de negatieve consequenties van zo’n oorlog, de militaire en burgerslachtoffers, de schade aan economie, infrastructuur, gebouwen en materieel, de vluchtelingen. De grootmacht, die bang is voor gezichtsverlies en body bags, trekt principieel haar handen af van directe interventie. De uitdrukking ‘wag the dog’ (de staart kwispelt met de hond) staat hier dichtbij. Ze betekent dat wat of wie te zien is in een conflict, niet noodzakelijk het brein achter een actie is.’

Nevenschade (ook wel randschade of collateral damage genoemd) is onopzettelijke schade die wordt toegebracht tijdens een aanval die tegen iets of iemand anders is gericht. De term wordt in het bijzonder gebruikt voor militaire aanvallen waarbij ook schade wordt berokkend aan burgers, burgerobjecten of de eigen soldaten (dat laatste geval heet dan ‘friendly fire’). Vooral in een totale oorlog doet zich veel nevenschade voor. De term collateral damage is als eufemisme bedacht door de United States Armed Forces tijdens de Vietnamoorlog. Hij is bedoeld om burgerslachtoffers te ontmenselijken door wat hen overkomt als louter accidenteel te kwalificeren en aldus het eventuele schuldgevoel weg te nemen bij de militaire leiding. Nevenschade heeft evenwel niets te maken met bewuste oorlogsmisdaden begaan tegen de burgerbevolking.’

De oorlog in Oekraïne heeft het cynisme en de hypocrisie in de internationale politiek naar nieuwe hoogtepunten gedreven. Aan de ene kant zien we een tirannieke machtswellusteling, Vladimir de Verschrikkelijke, die agressief zijn waanidee over het herstel van het Groot-Russische rijk najaagt. Hij kijkt niet op een oorlogsmisdaad meer of minder. Aan de andere kant vinden we verzetsheld Rambo Zelenski, die tot zijn meerdere eer en glorie van een regionaal conflict graag een wereldbrand zou maken. Theatraal en verwijtend roept hij niet om vrede, maar om steeds zwaardere wapens. Het wederzijds opbod tussen de partijen, de opschaling in woord en daad, doet vermoeden dat de oorlog nog lang kan aanslepen. Vredesonderhandelingen maken vandaag vrijwel geen kans. De illusie van de charismatische Oekraïense leider dat hij Rusland kan verjagen uit de Donbas (Donetsk en Loehansk), de Krim en nu ook de verbinding tussen beide, de landcorridor Novorossija, gecombineerd met de obsessie van de nietsontziende Russische potentaat, kost duizenden mensenlevens. ‘Collateral damage’ heet zoiets in gewetenloze kringen. Terwijl Zelenski finaal toch een pact met duivel Poetin zal moeten sluiten. Waarbij hij minstens een neutrale status voor zijn land zal dienen te accepteren en de Russische aanwezigheid in de Krim en de Donbas.

 

 

 

Of wacht Volodimir de Onversaagde op het groen licht van Uncle Joe Biden? De Amerikaanse president lijdt naast zijn ouderdomskwaaltjes blijkbaar ook aan het syndroom van Gilles de la Tourette, onder meer het ongecontroleerd uiten van beledigingen aan het adres van zijn collega-staatshoofd Poetin. Leuk voor de likkebaardende media, maar volslagen contraproductief. Het spreekt voor zich dat in de Verenigde Staten ook de belangrijke midterm-verkiezingen van 08/11/2022 een grote rol spelen. Zij zullen bepalen of de Republikeinen dan wel de Democraten de dienst uitmaken in het Amerikaanse Congres. De kans dat Biden vleugellam wordt gemaakt door een Republikeinse overwinning van vooral de Trump-aanhangers, is groot. Hij doet er dan ook alles aan om niet over te komen als Sleepy Joe. Op 26/04/2022 heeft zijn minister van Defensie, Lloyd J. Austin III, tijdens een Navo- bijeenkomst (40 landen) in het Duitse Ramstein onomwonden de hoop uitgesproken dat Rusland zo verzwakt uit het conflict in Oekraïne komt dat het niet langer in staat zal zijn buurlanden binnen te vallen. De VS zullen Oekraïne dan ook bijstaan ‘at the speed of war’.

Liz Truss, minister van Buitenlandse Zaken, en Ben Wallace, minister van Defensie in de Britse regering, als altijd de vazal van de VS, hebben Oekraïne in het openbaar impliciet aangespoord om militaire doelwitten in Rusland (nog altijd een kernmacht) onder vuur te nemen. Het gaat dus om meer dan het vrijwaren van de territoriale integriteit van Oekraïne. Het gaat erom Rusland klein te krijgen. Poetin beschouwt zich (nog) niet in oorlog met de Navo, maar de overwinningsretoriek van de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk gooit olie op het vuur. Naar analogie met hun optreden in de Tweede Wereldoorlog bij de strijd tegen het nazisme en het fascisme, beschouwen zij zich als de bevrijders van Oekraïne in de strijd tegen het imperialisme van Poetin. Als Joe Biden in de spiegel kijkt, ziet hij Franklin D. Roosevelt, Boris Johnson meent dan weer dat hij Winston Churchill is en Vladimir Poetin houdt zich voor Jozef Stalin. Nostalgie, gekoppeld aan revanche, kan een gevaarlijke gemoedsgesteldheid zijn. Dat geldt voor alle betrokken partijen.

Oekraïne vecht dus effectief een proxy war uit voor rekening van de Verenigde Staten, waarvoor Rusland een ‘systemische rivaal’ is, net als China trouwens. ‘Leading from behind’ noemen de Amerikanen die aanpak, waarbij de Oekraïners met gevaar voor lijf en leden voor hen de kastanjes uit het vuur halen. ‘Wag the dog’. Voor Amerikaans binnenlands gebruik werkt de tactiek van Biden en zijn entourage alvast, ook de meeste Republikeinen zijn voorstander van de omvangrijke steunpakketten die Uncle Joe door het Congres laat goedkeuren voor hoofdzakelijk militaire steun aan Oekraïne, waar zoon Hunter overigens goede connecties heeft (hij was er bestuurder van het energieconglomeraat Burisma Holdings van oligarch Mykola Zlochevsky). Het jongste pakket dat voorligt bedraagt zo maar even 33 miljard US dollar (waarvan 8,5 miljard specifiek voor de regering-Zelenski), het vorige, toegekend in maart, beliep 13,6 miljard US dollar. De onmiskenbare wreedheden begaan door het Russische leger zijn de trigger. Als vergelijking, de Europese Unie heeft sinds het begin van de oorlog in Oekraïne 1,5 miljard euro aan militaire steun vrijgemaakt.

Maar opgelet, een beer in het nauw kan vervaarlijk uithalen. Zeker als hij over kernbommen beschikt. Zijn arsenaal omvat thermobarische, hypersonische (Kinzjal) en intercontinentale ballistische (Sarmat) raketten. Die laatste dragen tien of meer nucleaire kernkoppen.

In een reactie op de westerse wapenleveringen en het spierballengerol heeft Poetin gedreigd met ‘bliksemsnelle vergeldingsacties tegen iedereen die een strategische bedreiging voor Rusland creëert’. Zijn minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov schermde met een derde wereldoorlog en een nucleair conflict. Intimidatie waar het Westen zich weinig van aantrekt. Maar opgelet, een beer in het nauw kan vervaarlijk uithalen. Zeker als hij over kernbommen beschikt. Zijn arsenaal omvat thermobarische, hypersonische (Kinzjal) en intercontinentale ballistische (Sarmat) raketten. Die laatste dragen tien of meer nucleaire kernkoppen. Europa zal als eerste in het vizier komen.  Volgens het Center for European Policy Analysis (CEPA) in Washington gaat de Russische legerleiding er nu vanuit dat de oorspronkelijke doelen van de oorlog beperken, een zware fout is geweest. ‘Ze argumenteren nu dat Rusland niet alleen Oekraïne bekampt. Hun hoogste officieren zijn tot de conclusie gekomen dat de westerse alliantie een totale oorlog voert via de aanvoer van steeds zwaardere wapens, terwijl ze zelf aan beperkte oorlogsvoering doen en belangrijke delen van de Oekraïense infrastructuur sparen. Het leger vraagt kortom om ook totale oorlog te mogen voeren, inclusief een algemene mobilisatie en een formele oorlogsverklaring aan Oekraïne (in plaats van een speciale militaire operatie)’.

De Russische legerleiding heeft nog een rekening te vereffenen, zie het artikel in The New York Times van 04/05/2022: ’U.S. intelligence is helping Ukraine kill Russian generals, officials say’: ‘Ukrainian officials said they have killed approximately 12 generals on the front lines, a number that has astonished military analysts. The targeting help is part of a classified effort by the Biden administration to provide real-time battlefield intelligence to Ukraine. The United States has focused on providing the location and other details about the Russian military’s mobile headquarters, which relocate frequently. Ukrainian officials have combined that geographic information with their own intelligence - including intercepted communications that alert the Ukrainian military to the presence of senior Russian officers - to conduct artillery strikes and other attacks that have killed Russian officers. U.S. intelligence support to the Ukrainians has had a decisive effect on the battlefield. Throughout the war, the U.S. intelligence agencies have used a variety of sources, including classified and commercial satellites, as well as drones to trace Russian troop movements.’ Bovendien is volgens de Amerikaanse nieuwszender NBC News (05/05/2022) het tot zinken brengen op 13/04/2022 door Oekraïne van de geleide-raketkruiser Moskva, het vlaggenschip van de Russische Zwarte Zeevloot, mogelijk gemaakt door Amerikaanse maritieme inlichtingen.

 

 

Zelenski (die omwille van zijn offshore-vennootschappen samen met zijn stafchef Serhiy Shefir voorkomt in de Pandora Papers, een lek van miljoenen geheime financiële documenten over vermogen gestald in belastingparadijzen) stelt zich de facto net als zijn directe voorganger, de oligarch Petro Porosjenko, op als de zetbaas van de Verenigde Staten. Het waren de VS die assertief en onder het mom van morele en staatkundige superioriteit hun invloedssfeer in Europa wensten uit te breiden (2008) met de inlijving van de voormalige Sovjetrepublieken Oekraïne en Georgië in de Navo. In het nadeel van Rusland dat al sinds het einde van de Koude Oorlog ervoor waarschuwt dat het dergelijke territoriumexpansie niet wil en zal aanvaarden. Knarsetandend en ondanks de Amerikaanse beloften (1997) zag het niettemin achtereenvolgens de voormalige leden van het Warschaupact en zelfs delen van de Sovjet-Unie zoals de Baltische staten Estland, Letland en Litouwen, lid worden van de Navo, een militair bondgenootschap de facto gericht tegen Rusland. Het inschrijven van de ambitie van lidmaatschap van de Navo en de EU in de grondwet van Oekraïne (2019) was de druppel die de emmer deed overlopen. Zijn maneuver richting Oekraïne had Poetin zo goed als aangekondigd in zijn essay van 12/07/2021 over 'De historische en spirituele eenheid van Russen en Oekraïners'.

 

 

Geostrategisch heeft de soevereiniteit van landen nu eenmaal beperkingen die de militaire grootmachten, de Verenigde Staten, China en Rusland, maar ook kleinere als Israël, Saoedi-Arabië en Australië, binnen wat zij zien als hun invloedssfeer en de verdediging van hun belangen, al dan niet manu militari opleggen. Imperialisme. Sinds de Tweede Wereldoorlog geven vooral de Verenigde Staten (maar niet alleen zij) daaraan een offensieve invulling met militaire interventies (Azië en het Midden-Oosten), de installatie van dictaturen (Latijns-Amerika) en politieke inmenging (Europa). Na de debacles van Vietnam, Somalië, Afghanistan, Irak, Syrië, Libië, Jemen en Mali ervaren heel wat landen in de wereld (o.m. China, India, Brazilië, Zuid-Afrika, Indonesië, Pakistan) het westerse optreden als doordesemd van hypocrisie, wat verklaart waarom ze geen afstand nemen van Rusland. Het geheugen van onze regimepers is op dat vlak merkwaardig kort. Cees Hamelink, emeritus-hoogleraar internationale communicatie en media aan de Universiteit van Amsterdam, op Doorbraak.be 09/04/2022: ‘De media opereren als bemiddelaar in de samenleving. We hebben behoefte aan betrouwbare bemiddelaars. Goede onderzoeksjournalisten met een degelijke dossierkennis. En daar ontbreekt het ons aan. Alle discussies over het nepnieuws dat de democratie zou ondermijnen gaan steeds over de sociale platformen en nooit over de mainstreammedia. Wanneer je ziet hoe we de afgelopen decennia massaal zijn misleid - ik denk aan de massavernietigingswapens in Irak - kan je je afvragen wie nu eigenlijk de democratie bedreigt. Waar zitten de werkelijke gevaren?’

Laat er geen misverstand over bestaan, het westerse model van liberale democratie, rechtsstaat en vrije meningsuiting is zonder meer de betere samenlevingsvorm. Het is evenwel geen vrijgeleide voor zelfgenoegzaamheid, minachting en bemoeizucht (...)

Laat er geen misverstand over bestaan, het westerse model van liberale democratie, rechtsstaat en vrije meningsuiting is zonder meer de betere samenlevingsvorm. Het is evenwel geen vrijgeleide voor zelfgenoegzaamheid, minachting en bemoeizucht naar landen met andere bestuursvormen en staatsinrichting. Democratie is geen hondenfluit. Territoriale integriteit, zelfbeschikkingsrecht, onafhankelijkheid, zijn ideële, na te streven begrippen, maar in de praktijk kunnen ze maar gestalte aannemen als ze tegelijk vermijden het evenwicht te verstoren tussen de rivaliserende machtsblokken. Een low profile aanhouden door zich neutraal op te stellen, betekent niet dat een land zich niet autonoom en welvarend kan ontwikkelen. Zie Zwitserland, Oostenrijk, Ierland, Cyprus, Malta. Tot voor kort ook Finland en Zweden die nu door de brutale Russische agressie tegen Oekraïne, eieren voor hun geld kiezen en blijkbaar toch lid wensen te worden van de Navo. Ze behoren beide tot de Europese Unie en dus hoe dan ook tot de westerse invloedssfeer. Het fenomeen van de geostrategische invloedssferen ontkennen, getuigt van cognitieve dissonantie, minstens van grenzeloze naïviteit. Daar diplomatisch en omzichtig mee omgaan, geeft dan weer blijk van gezond verstand. In die context zorgde de globalisering ondanks haar gebreken voor een economische inkapseling van belangen, die om mercantiele redenen conflictbeheersend werkte. Tot de coronacrisis die opvatting ernstige schade toebracht, vooral door de verstoring van de productie en de toelevering (supply chains disruption). 

In de verdediging van hun belangen krijgen de Amerikanen vrijwel altijd geheel of gedeeltelijk steun van de Europeanen, als deel van het vrije Westen. Zeker als het ogenschijnlijk gaat om de verdediging van de waarden van de liberale democratie. De VS bereiken met hun opgedreven logistiek-militaire steun aan de kranige Oekraïners en de bestraffing van de Russische agressie een aantal al dan niet uitgesproken doelstellingen. De ingrijpende economische sancties degraderen Rusland in de westerse wereldorde tot de status van Noord-Korea. China krijgt de waarschuwing dat een aanval op de zogenaamd opstandige provincie Taiwan zware economische gevolgen zal hebben, die het regime op termijn kunnen destabiliseren. Op dat vlak werkt de Oekraïnecrisis ontradend. De Europese Unie raakt economisch verzwakt door boemerangsancties die de invoer van noodzakelijke grondstoffen aantasten (met zware impact op de prijzen van energie, voedsel, materialen) en de export van goederen naar Rusland verhinderen. Daar komt de rekening bij voor de opvang van de gevluchte Oekraïners (volgens de Verenigde Naties intussen meer dan 5,5 miljoen) en in een latere fase voor de heropbouw van hun land. Een miljardenfactuur. De belastingbetaler zet zich best schrap. Het zal de riant betaalde ersatzleiders type Von der Leyen, Michel of Borrell in hun Europese cenakels worst wezen.

Bovendien kunnen de VS profiteren van de manipulatie en speculatie rond de olie- en gasprijzen, aangezien ze in die domeinen zelf een belangrijke producent zijn. Zo gaan ze hun capaciteit in de ontginning van aardgas door fracking verdubbelen om het nadien tegen een veelvoud van de binnenlandse prijs onder vloeibare vorm (lng) te verschepen naar Europa. Zogenaamd om de Europeanen te ‘helpen’ af te kicken van Russisch aardgas (dat ons nog altijd bereikt via pijpleidingen door Oekraïne, Wit-Rusland en over de Oostzee via Nord Stream 1 naar Duitsland). Fracking is het onder hoge druk inspuiten van grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën in schalielagen om ze te breken en op die manier olie en gas te winnen. Schadelijk voor mens en milieu. Rendabel bij de huidige hoge prijzen. De klimaattransitie aanpakken manifesteert zich in de VS vooral in lippendienst bewijzen. Aangezien bovendien een hele reeks Europese Navo-lidstaten hun defensiebudgetten drastisch optrekken en Finland en Zweden aanstalten maken tot toetreding, zal onder de Biden-administratie ook de Amerikaanse wapenindustrie eens te meer floreren bij het wapengekletter. De een zijn dood is de ander zijn brood. ‘Oekraïne levert het kanonnenvlees, Europa betaalt de rekening’ (voormalig VRT-journalist en Moskou-correspondent Johan Depoortere in De Morgen van 08/04/2022).

Samengevat stelt de Oeso dat de grondstoffenprijzen, met voorop aardgas en petroleum, naar recordniveaus zijn geklommen, zonder significante verstoring van de productie of export.

In de Economic Outlook dd. 17/03/2022 van de Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling (Oeso) kunnen we onder de titel ‘Economic and Social Impacts and Policy Implications of the War in Ukraine’ op pagina’s  4 en 5 het volgende lezen: ‘In some respects, the direct role of Russia and Ukraine in the global economy is small. Together, they account for only about 2% of global GDP at market prices and a similar proportion of total global trade, with limited bilateral trade for most countries. In one respect, however, Russia and Ukraine do have an important influence on the global economy. This is via their role as major suppliers in a number of commodity markets. Russia and Ukraine together account for about 30% of global exports of wheat, 20% for corn, mineral fertilisers and natural gas, and 11% for oil. The prices of many of these commodities have increased sharply since the onset of the war, even in the absence of any significant disruption of production or export volumes.’ Samengevat stelt de Oeso dat de grondstoffenprijzen, met voorop aardgas en petroleum, naar recordniveaus zijn geklommen, zonder significante verstoring van de productie of export. Kortom louter door manipulatie en speculatie. Met woekerwinsten voor de energieproducenten. Dit jaar alleen loopt die overwinst volgens het Internationaal Energieagentschap in Europa op tot 200 miljard euro. In België gaat het al om 2 miljoen euro per dag. ‘Never let a good crisis go to waste’ (Winston Churchill). De bureaucraten van de Europese Commissie doen alsof hun neus bloedt. De consument wordt belazerd en bedonderd waar hij of zij bijstaat. Dat verhaal komt merkwaardig genoeg nauwelijks aan bod in onze mainstreammedia, die samen met onze politici het sentiment opkloppen dat de oorlog in Oekraïne de voornaamste oorzaak is van de prijsstijgingen. 

De prijs van elektriciteit, zelfs al komt ze voort uit kernenergie of hernieuwbare (groene) bronnen (windmolen- of zonnepanelenparken, biomassa), volgt de heftige beweging naar boven. Het hoogste tarief bepaalt nu eenmaal de marktprijs. Electrabel keert alvast 1,24 miljard euro winst uit over 2021 aan het Franse moederbedrijf Engie. Als de Europese Unie voor ongeveer 38% gas uit Rusland importeert aan steeds hogere prijzen, profiteren de 62% andere leveranciers eveneens van die lucratieve marktvoorwaarden. Het gaat dan om Noorwegen, Algerije, de Verenigde Staten, Qatar, Nigeria. Ook grondstoffen zoals industriële metalen (nikkel, platina, palladium, titanium) en edelgassen (argon, neon), maar ook tarwe, maïs, zonnebloemolie, meststoffen (potas) en houtproducten laten torenhoge tarieven noteren. Rusland en Oekraïne samen zijn goed voor bijna 50% van alle energie- en metaalnoden van Europa en voor 25% van de totale graanexport wereldwijd, met de nadruk op Afrika, het Midden-Oosten, Zuidoost-Azië en uiteraard opnieuw Europa. Vergeten we daarbij niet dat de Oekraïense havens in de Zwarte Zee geblokkeerd zijn door Rusland. In ontwikkelingslanden valt een voedselcrisis (drijfveer voor revoluties) niet uit te sluiten. De impact van dat alles heeft ertoe geleid dat de inflatie die al aan het klimmen was door de economische heropleving post-coronacrisis, nog een extra boost heeft gekregen. Als reactie hebben de centrale banken een fikse monetaire verstrakking aangekondigd, het stopzetten van de kwantitatieve versoepeling samen met een verhoging van hun beleidsrentes. Dat besluit is het meest uitgesproken bij de Amerikaanse Federal Reserve, de Europese Centrale Bank is terughoudender.

 

 

De escalatie in woord en daad van de Oekraïnecrisis heeft een klimaat van pessimisme doen ontstaan (veruitwendigd in de financiële markten) dat zich voegt bij de malaise die sowieso al in de westerse samenlevingen aanwezig is. ‘Angstaanjagend’, zo betitelt communicatie-expert en econoom Peter De Keyzer de gelijkenissen die hij ziet tussen de huidige situatie en die van eind jaren ‘70 en begin jaren ‘80 van de vorige eeuw. In een tweet (02/05/2022) vat hij de overeenkomsten voor België bondig samen: ‘Energieschok, ontsporende lonen, oplopende schuld, verlies aan competitiviteit en zwakke regeringen.’ Sommige feiten die zich buiten onze grenzen afspelen en uit de conflictsituatie voortvloeien, overstijgen het begripsvermogen. Bovenop het menselijk leed in Oekraïne is het risico reëel dat de oorlog de hongersnood in ontwikkelingslanden, die al zwaar getroffen zijn door extreme weersomstandigheden, nog hand over hand doet toenemen door graantekorten. Rationeel niet te vatten. Hallucinant.

Volgens de Verenigde Naties (Wereldvoedselprogramma) geraakt 4,5 miljoen ton graan niet weg uit Oekraïense zeehavens door de Russische invasie. Voor de strijdende partijen en hun sponsors is dit blijkbaar enkel nevenschade en alvast geen reden om zo snel mogelijk vrede na te streven eerder dan met wapens te zwaaien om te demonstreren wie de grootste heeft. Ook de met veel aplomb aangekondigde klimaatambities, zoals de beperking van de uitstoot van broeikasgassen, zijn blijkbaar ondergeschikt aan het oorlogsgeweld. Waarbij het niet aankomt op wat meer of minder verbranding van fossiele brandstoffen, om wat meer of minder CO2  of stikstof in de atmosfeer. Ontwikkelingslanden bijstaan en de klimaatverandering tegengaan zijn nu even niet prioritair. Ook niet in groenlinkse kringen. Hypocrisie is een geniepig beestje. Een onderkruiper. Laten we het bij dat alles dan vooral niet hebben over verheven morele principes, over sacrosancte begrippen als vrijheid, deugdzaamheid en solidariteit. Dominantie, machtsposities, misplaatste trots, politiek overleven en eigenbelang, dat is waar het om draait, niets anders. Primitief bonobogedrag van alfamannetjes en dito vrouwtjes, een aanfluiting van de mensheid.

Marc Peeters, 6 mei 2022.

Light the candle
Put the lock upon the door
You have sent the maid home early
Like a thousand times before
Like the castle in its corner
In a medieval game
I foresee terrible trouble
And I stay here just the same
I'm a fool to do your dirty work

- Uit 'Dirty Work' van Steely Dan