Over de caleidoscoop van de Oekraïnecrisis

22 maart 2022     door Marc Peeters

Vladimir Grozni

Russisch president Vladimir Poetin houdt als volleerde judoka (achtste dan) enkele van de voornaamste steden van Oekraïne, hoofdstad Kiev inclusief, in een wurggreep (shime-waza). Hij wil ippon, maar misschien is hij tevreden met een waza-ari.

Vladimir Grozni (de Verschrikkelijke) wil hoe dan ook zijn doelstellingen realiseren: terugkeer naar neutraliteit van Oekraïne (geen lidmaatschap van Navo of EU), erkenning van de annexatie van de Krim en de onafhankelijkheid van de Donbas-republieken Donetsk en Loehansk, geen kernwapens op het grondgebied, afschaffing van de anti-Russische taalwetten. Mogelijk ook Novorossija, de landcorridor van Charkov via Marioepol tot Odessa, onder Russische controle.

Poetin gedraagt zich steeds meer als een dictator. Hij heeft van Rusland een politiestaat gemaakt. Hij is geobsedeerd door een gevoel van urgentie, van de noodzaak te moeten handelen ongeacht de gevolgen (‘imperative-driven thinking’). Hij gelooft in een teleologische geschiedenis, die een voorgeschreven pad naar een welbepaald doel volgt, in casu het herstel van de Groot-Russische leefwereld, die Rusland, Oekraïne en Wit-Rusland omvat. In een televisietoespraak op 16/03/2022 maakte hij duidelijk dat zijn bewind korte metten zal maken met iedereen die zich in Rusland tegen zijn oorlog in Oekraïne (zijn ‘speciale militaire operatie’) verzet. Volgens hem is er sprake van een ‘existentiële bedreiging’ voor Rusland.

Voor iedereen die niet pal achter de militaire operatie staat, had Poetin een duidelijke waarschuwing. Hij sprak over een ‘vijfde colonne’ van mensen met een ‘slaafse’ houding tegenover het Westen. Hij viseerde de ‘foie gras- en oestervretende aanhangers van de genderideologie’ (de kaste van de oligarchen). Maar volgens hem kan het Russische volk heel goed ‘onderscheid maken tussen patriotten enerzijds, tuig en verraders anderzijds, die spuugt het uit als een steekvlieg die per ongeluk in de mond is gevlogen.’ De taal van het straatjochie dat hij ooit was. Poetin pleitte voor een ‘zuivering van de maatschappij’, waardoor Rusland volgens hem ‘alleen maar sterker’ zal worden. De geest van Jozef Stalin waart door het Kremlin.

The smell of napalm in the morning

De tactiek van intimidatie door destructie heeft Poetin al toegepast in Grozny (Tsjetsjenië, 1999) en Oost-Aleppo (Syrië, 2016). Vandaag ondergaat vooral Marioepol, maar ook Charkov en Tsjernihiv, hetzelfde lot. Daarbij viseert het Russische leger bewust burgerdoelwitten in de steden, zoals woonwijken met appartementsgebouwen, voorts zelfs scholen, ziekenhuizen, woonzorgcentra en marktplaatsen. Bedoeling is de burgerbevolking te terroriseren en daardoor de tegenstander te demoraliseren, zijn weerstand te breken. Laaghartig.

Deze tactiek, internationaal gekwalificeerd als een oorlogsmisdaad, doet de laatste decennia opgeld, met als meest flagrante voorbeelden de post-Joegoslavische oorlogen en recenter de Saoedi-Arabische bombardementen op Jemen c.q. het Israëlische optreden in de Gazastrook. De internationale gemeenschap laat het in de beteugeling hiervan grandioos afweten. De wapenverkoop van het militair-industrieel complex heeft in alle producerende landen (waaronder alle permanente leden van de VN-Veiligheidsraad) voorrang.

Rusland zag de onweersbui hangen en nam op 14/03/2022 ontslag uit de Raad van Europa, waarmee het de intrekking van lidmaatschap voorkwam. Daardoor erkent het ook niet langer de bevoegdheid van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Rusland aanvaardt evenmin de rechtsmacht van het Internationaal Strafhof in Den Haag, een VN-instelling. Het heeft het oprichtingsverdrag nooit geratificeerd, net zomin als o.m. de Verenigde Staten, Israël en Iran. Zo zijn de oorlogsmisdaden begaan tijdens de nog voortdurende ‘War on Terror’ nooit aangepakt.

Rusland zou naast thermobarische, nu ook hypersonische raketten (Kinzjals) inzetten, die vijf tot tien keer sneller zijn dan het geluid (6.000 tot meer dan 12.000 kilometer per uur). Ze hebben een bereik van 2.000 km en zijn wendbaarder en onvoorspelbaarder dan gewone ballistische raketten, ook door hun relatief lage kruishoogte (minder dan 100 kilometer). De hypersonische snelheid maakt ze moeilijk te detecteren en te onderscheppen. Dat is de reden waarom ze behalve door Rusland ook door de Verenigde Staten, China, Frankrijk, India en mogelijk Noord-Korea worden ontwikkeld. Rusland is wereldleider in deze relatief nieuwe technologie.

De Amerikanen van hun kant leveren het Oekraïense leger gesofisticeerd wapentuig (Javelin-antitankwapens, Stinger-luchtdoelraketten). Bovendien verschaffen ze strategische en tactische inlichtingen via satellieten, hoogvliegende spionagevliegtuigen en onbemande drones, naast ondersteuning bij elektronische oorlogvoering die Russische wapensystemen op het terrein onklaar maakt. Oekraïne heeft zo al vijf Russische generaals kunnen doden, wat in een oorlog van dit type zeer uitzonderlijk is.

 

Trust in me

Oekraïens president Volodimir Zelenski komt stilaan tot het besef dat het roekeloos gedrag van hemzelf en zijn prowesterse voorgangers de narcistische potentaat Poetin systematisch heeft uitgedaagd, wat geen excuus is voor de brutale Russische invasie, maar wel een gedeeltelijke verklaring. Het is onzinnig te beweren dat er geen sprake is van provocatie door o.m. de inschrijving in 2019 van het streven naar Navo- en EU-lidmaatschap in de Oekraïense grondwet. De realiteit van de Russische frustratie negeren, die van Poetin in het bijzonder, is naïef gebleken, ronduit onverantwoord.

Jammer genoeg hebben de Oekraïense bevolking en haar leiders de sirenenzangen geloofd van de Navo en de EU, die graag hun invloedssferen uitbreiden zonder rekening te houden met andere invloedssferen of allianties. In naam van het westers, superieur geacht, model van de liberale en democratische rechtsstaat (Francis Fukuyama, politicoloog Stanford University, in zijn boek ‘The End of History and The Last Man’ 1992).

Ook al is die opvatting in wezen correct, het model is niet overal toepasbaar. Door het hautain uit te spelen of zelfs hypocriet manu militari te willen opleggen, werkt het Westen zodanig op de zenuwen dat heel wat landen, Rusland inclusief, zich ertegen afzetten en zich oriënteren op het Chinese staatsdirigisme dat ze als politiek en economisch succesvol ervaren. Overtuigen doe je niet met minachting. Evenmin door naargelang het goed uitkomt, dubbele standaarden te hanteren.

‘Om de wille van het smeer likt de kat de kandeleer’ (Jacob Cats). In de Arabische landen is democratie met een vergrootglas te zoeken. Dat belet niet dat het Westen absolute vorstendommen als Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten, Koeweit en Qatar tot bondgenoten rekent. Voornaamste reden? Ze produceren en exporteren olie en/of gas, nog altijd een levensader voor de wereldeconomie. Een inkomstenbron waarvan hun monarchieën rijkelijk kunnen leven. Op dat vlak verschillen ze in niets van Russische oligarchen. ‘Een democratie zijn is geen voorwaarde om in de geglobaliseerde economie te mogen meedraaien. Westerse landen en bedrijven investeren ook in landen met autoritaire regimes, ze voeren ernaar uit, ze voeren eruit in. Ook al respecteren die regimes de mensenrechten niet, worden minderheden er onderdrukt en hebben ze geen aandacht voor het milieu en voor sociale rechten’ (Stefaan Michielsen, senior writer, in De Tijd van 22/03/2022). Schijnheiligheid troef.

 

La Grande Illusion

De wapenleveringen van het Westen aan Oekraïne verlengen nodeloos het lijden van de bevolking. Ze bevestigen onterecht het beeld van een ‘proxy war’, waarbij de Oekraïners de kastanjes uit het vuur mogen halen voor de Europeanen. De vraag naar de finaliteit stelt zich, los van de heroïek van het verzet en de afkeer van de ‘orks’, zoals de Oekraïense soldaten de Russen noemen. Dit is een regionaal conflict waarbij de Russische militaire agressie in niets te vergelijken valt met de Duitse en Japanse expansiezucht in de Tweede Wereldoorlog. De enige gemeenschappelijke factor bestaat erin dat het ook nu weer draait om revanche voor vernedering.

Zolang het gezond verstand blijft zegevieren zullen de Verenigde Staten en Europa geen zwaar militair materieel als gevechtsvliegtuigen, luchtafweersystemen en tanks leveren aan Oekraïne. De Navo zal niet tussenkomen om een niet-lid te beschermen, er komen geen no-flyzones en geen grondtroepen met een ‘vredesmissie’ (een eufemistische terminologie net als die van Poetin met zijn ‘speciale militaire operatie’). Geen brandversnellers, geen ‘road to perdition’. Op deze manier blijft het risico op een Derde Wereldoorlog onder controle.

Hoe tragisch en traumatisch de situatie ook is, Oekraïne is geen vooruitgeschoven post van de westerse beschaving of de universele waardengemeenschap tegen de Russische barbaren. Hoog tijd dat de Oekraïners ontwaken uit die illusie, die hen door westerse raddraaiers als Guy Verhofstadt is verkocht. Op het randje af criminele misleiding. Het oppoken van tegenstellingen met de Russisch sprekende bevolking genoot trouwens meer aandacht van de Oekraïense politici dan de bestrijding van de endemische corruptie.

An offer you can’t refuse

Zelenski heeft inmiddels begrepen dat een Navo-lidmaatschap er niet inzit, wat alvast een eerste doorbraak is in de onderhandelingen met Rusland. Dat laatste is de enige uitweg om op korte termijn een einde te maken aan het zinloze bloedvergieten en de vernielingen. Het opbod in westerse wapenleveringen draagt daar niets toe bij. In het cynische geostrategische spel van de grootmachten is Oekraïne enkel een pion op een schaakbord. Hoe sneller dat besef doordringt, hoe vlugger een einde kan komen aan de oorlogswaanzin. ‘Let us never negotiate out of fear. But let us never fear to negotiate’ (de Amerikaanse president John F. Kennedy tijdens de Cubaanse kernrakettencrisis in 1962).

Volgens de Financial Times (16/03/2022) hebben Oekraïne en Rusland nu een voorlopig vredesplan opgesteld in 15 punten, inclusief een staakt-het-vuren en de terugtrekking van Rusland, op voorwaarde dat Oekraïne zich neutraal verklaart (naar analogie met Oostenrijk en Zweden) en geen buitenlandse militaire bases of zwaar wapentuig op zijn grondgebied toelaat. De stand van zaken op het terrein bepaalt mee de positie van de twee kampen aan de onderhandelingstafel. Poetin schaakt simultaan op het militaire en het diplomatieke schaakbord.

In ruil voor neutraliteit vraagt Oekraïne veiligheidsgaranties, niet alleen van Rusland, maar ook van derde landen, in casu de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk en Turkije. Die eis kan nog een behoorlijk obstakel vormen. Intussen worden documenten opgesteld voor rechtstreekse gesprekken tussen de presidenten Poetin en Zelenski. Met vooreerst het oog op een wapenstilstand. Een sprankel hoop aan de horizon, meer niet voorlopig. Een pact met de duivel sluiten, is niet evident.

Volgens de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Mevlüt Çavuşoğlu staan Rusland en Oekraïne dicht bij een akkoord dat een einde zou maken aan de Russische invasie: ‘Onderhandelen is niet eenvoudig terwijl de oorlog voortduurt en er burgerdoden vallen, maar toch wordt vooruitgang geboekt’ (20/03/2022). Navo-lidstaat Turkije tracht te bemiddelen tussen Moskou en Kiev. President Recep Tayyip Erdoğan weigerde zich achter de westerse sancties tegen Rusland te scharen en oorlogsretoriek te hanteren zoals zijn collega’s Joe Biden (Verenigde Staten) en Boris Johnson (Verenigd Koninkrijk). Een despoot begrijpt een dictator waarschijnlijk beter. Ook de Israëlische premier Naftali Bennett probeert te bemiddelen in het conflict.

Parallel daarmee ijvert Zelenski, de acteur-president, in videotoespraken met theatrale pathetiek (zoals verwijzingen naar Pearl Harbor en de 9/11-terreuraanslagen) voor een grotere betrokkenheid van de Navo bij de oorlog in zijn land. Hij bespeelt zijn publiek meesterlijk. Zijn optredens leverden hem in het Europees Parlement en het Amerikaans Congres mediagenieke staande ovaties op, maar hopelijk niet meer dan dat. Met zijn opzwepende taal gedraagt hij zich als een stokebrand. Minder emotie en meer realpolitik, graag. Door nog meer oorlogsgeweld komt de vrede in dit type conflict geen stap dichterbij. Zelenski wil nu een voorstel tot vredesakkoord met Rusland bij referendum voorleggen aan het Oekraïense volk. Dat is in oorlogsomstandigheden een demagogisch maneuver dat in de praktijk moeilijk te realiseren valt. Zelenski geniet van zijn rol als charismatische leider (een westerse Che Guevara), dat maakt hem nog geen goed president.

 

Walkure Ursula

De Europese Commissie heeft zich onmiddellijk sterk geprofileerd in de Oekraïne-oorlog. Knaldrang. Onder aanvoering van voorzitster Ursula von der Leyen, bijgestaan door EU-buitenlandchef Josep Borrell en vicevoorzitter Frans Timmermans. De Commissie gedraagt zich bij momenten als een heuse Europese regering, zeker als het erom gaat met tromgeroffel en trompetgeschal wapenleveringen aan Oekraïne aan te kondigen, daar waar de VS zich discreter gedragen.

Laten we niet vergeten dat de EU-commissarissen over het algemeen tweederangs of uitgerangeerde politici zijn (iemand als Margrethe Vestager uitgezonderd), niet democratisch verkozen, maar aangeduid door hun lidstaatregeringen, met goedkeuring nadien door het Europees Parlement op basis van stemafspraken. Deze EU-satrapen laten geen kans onbenut om meer bevoegdheden naar zich toe te trekken en de logge EU-bureaucratie uit te breiden.

Manu le Magnifique

Ook Europese Raadsvoorzitter Charles Michel probeert zich te doen gelden, hij focust op een gemeenschappelijke, vanuit de EU gedirigeerde defensie- en energiepolitiek. Daarbij gedraagt hij zich als de waterdrager van zijn feitelijke baas, de Franse president Emmanuel Macron, die al jaren streeft naar Europese strategische autonomie. Volkomen terecht trouwens.

De landbouwpolitiek dient hierbij ook de nodige aandacht te krijgen. Nog meer zelfvoorziening is vereist om minder kwetsbaar te zijn voor wereldwijd hoge voedselprijzen, vandaag noteren die door de oorlog in Oekraïne op een recordniveau. Meer voedselzekerheid en -soevereiniteit is geen overbodige luxe. De roemruchte globalisering (lage voorraden, snelle toelevering, efficiënte mondiale productieketens)  botst duidelijk op haar grenzen, zie ook de voorraadtekorten en de aanvoerproblemen als gevolg van de coronapandemie. Dezelfde redenering gaat op voor technologie, bv. de fabricatie van halfgeleiders en microprocessoren (waar de EU met de Nederlandse chipmachinebouwer ASML over een wereldspeler beschikt, wat ook geldt voor het Leuvense onderzoekscentrum Imec).

Op defensievlak dient er een einde te komen aan de Amerikaanse bevoogding en gewerkt aan een Europese veiligheidsarchitectuur waarin ook Rusland, Wit-Rusland, Oekraïne en Moldavië hun plaats hebben, eventueel Georgië en Turkije. Dat betekent hoegenaamd niet dat de Navo moet ophouden te bestaan, wel dat het bondgenootschap dient geherdefinieerd. Militaire waakzaamheid blijft geboden, met de nadruk op efficiëntie, flexibiliteit en impact. ‘Si vis pacem, para bellum’ (als je vrede wil, bereid je dan voor op oorlog).

Lord of the Flies

Met economische en financiële sancties viseren de VS en de EU de Russische economie, het Kremlin en de al dan niet vermeende entourage van Poetin. De oligarchen met hun opulente rijkdom lopen het meest in de kijker. Het is voor de Europese regeringen bijna een sport om de buitenissige luxejachten van Russische kleptocraten aan de ketting te leggen. Scoort lekker in de mainstreammedia en de publieke opinie. Of het veel uithaalt, is twijfelachtig. Op Poetin maakt het geen indruk en de juridische basis van dit type strafmaatregelen oogt niet erg solide.

Veel meer dan bij de oligarchen legt Poetin zijn oor te luisteren bij de siloviki, zijn trawanten van jaren in de inlichtingen- en veiligheidsdiensten zoals zijn nationale veiligheidsadviseur Nikolaj Patroesjev, FSB-baas Alexander Bortnikov of buitenlandse inlichtingen-chef Sergej Narisjkin. Over hen vernemen we weinig in de duidingsprogramma’s van de audiovisuele media, terwijl de opvattingen van deze apparatsjiks nochtans mee de agenda van Poetin bepalen.

Het is zeer de vraag of de journalisten en opiniemakers die Poetin voor het gemak als een monster afschilderen en Zelenski als de (bijna) vermoorde onschuld, het zomeressay 2021 van Poetin hebben gelezen. Dat zou hen alvast inzicht hebben gegeven in zijn megalomanie en zijn nostalgie naar een vervlogen Groot-Russische Rijk. Het is de blauwdruk van zijn doldrieste aanval op Oekraïne. Een motief, geenszins een excuus. Een zwart-wit, larmoyant narratief staat in deze kwestie in elk geval mijlenver van ernstige onderzoeksjournalistiek.

 

The Hunger Games

Ondertussen is het uitkijken voor boemerangsancties, vooral in Europa, waar de blootstelling aan de Russische economie groter is. Dan gaat het niet enkel om de levering van olie, gas, steenkool en uranium, maar ook van een hele reeks grondstoffen nodig voor de energietransitie (de roemruchte European Green Deal) en voor de voedingssector. Rusland en Oekraïne zijn de Europese graanschuren. Zo produceren ze samen bijna een derde van alle tarwe in de wereld. Vandaag ligt de export van tarwe (23%), gerst (20%) en maïs (18%) uit beide landen zo goed als stil. 63% van de zonnebloemolie komt uit Rusland en Oekraïne. 40% van de wereldwijde productie van potas (kaliumcarbonaat), een noodzakelijke grondstof om kunstmest te maken, is afkomstig uit Rusland en Wit-Rusland (bron: Our World in Data).

De toestand is onrustwekkend. Een voedselcrisis is dikwijls de drijfveer voor revoluties, in casu in Afrika, het Midden-Oosten, Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië. Denk bv. maar aan de Arabische Lente van 2010-2011. Volgens António Guterres, secretaris-generaal van de Verenigde Naties, dreigt een ‘orkaan van honger’ (14/03/2022). Dat kan nieuwe migrantenstromen doen ontstaan richting Europa. Niets om naar uit te kijken. Ongetwijfeld spelen de landbouwgrondstoffen van Oekraïne een belangrijke rol in de rivaliteit tussen de Europese Unie en de Euraziatische Unie die Poetin zo nauw aan het hart ligt.

Het mogelijk bankroet van de Russische staat door wanbetaling (omwille van de sanctie tot bevriezing van de westerse valutareserves van de Russische centrale bank) of de instelling van een schuldenmoratorium heeft eerder weerslag op Europese dan op Amerikaanse banken. Gelukkig is volgens het IMF het risico dat westerse banken lopen (een totale blootstelling van 150 miljard US dollar aan de Russische overheid en aan bedrijven als Gazprom, Sberbank en Lukoil) niet relevant voor het wereldwijde financiële systeem. Voor Rusland betekent het verbanning naar de financiële wildernis omdat het dan geen beroep meer kan doen op de internationale kapitaalmarkten. Zover zijn we nog niet.

Met zijn agressie tegen een soeverein land heeft Poetin zich buiten de internationale rechtsorde geplaatst en zijn geliefde Rusland economisch en financieel geïsoleerd. Hoe groot zijn afkeer voor de zogenaamde westerse permissiviteit en verdorvenheid ook mag zijn, hij heeft zijn bevolking afgesneden van een hele reeks goederen en geneugten waar het duidelijk plezier aan beleefde: de Franse en Italiaanse luxeproducten, de sportkleding van Nike, de meubelpakketten van IKEA, de technologie van Apple, Samsung en Microsoft, de diensten van betaalbedrijven als American Express, Visa en Mastercard, last but not least, de hamburgers van McDonald’s, vergezeld van een Coca-Cola.

De economische wereld is geen parallel universum, ze is niet losgekoppeld van de politieke en geostrategische ontwikkelingen. Je kan niet participeren aan een globale economie zonder een minimum aan essentiële waarden te aanvaarden. Is het nu ‘Back to the USSR’ voor Moskou en Sint-Petersburg? Doodjammer voor die prachtige, bruisende steden.

America First

De rol van de Verenigde Staten is op zijn minst dubieus te noemen. Meer dan welk Europees land ook hebben zij Oekraïne en Georgië de wortel voorgehouden van Navo-lidmaatschap. Dat initiatief kwam vanonder de slecht verlichte hersenpan van de toenmalige Amerikaanse president George W. Bush op de Navo-top te Boekarest in april 2008. Het is opgenomen in de slotverklaring. Een sneeuwbal die een lawine heeft veroorzaakt. Daarbij ging het natuurlijk om de uitbreiding van de Amerikaanse invloedssfeer in Europa, tegen heug en meug van die andere grootmacht in het diepst van haar gedachten, Rusland. Onder het mom van een kruistocht voor democratie.

De Verenigde Staten beschouwen zowel Rusland als China als ‘systemische geopolitieke rivalen’, zoals blijkt uit het Navo-rapport ‘NATO 2030: United for a New Era’ dd. 25/11/2020. In minder fraaie bewoordingen heet dat ‘vijanden’, die zich door die kwalificatie ook als zodanig gaan gedragen. Dat blijkt onder meer uit het stemgedrag met vetorecht van de permanente leden in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties waar de VS, gesteund door het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, meestal lijnrecht tegenover China en Rusland staan. Die voortdurende confrontatiepolitiek maakt de wereld onveiliger en onvoorspelbaarder.

Uncle Joe

De Amerikaanse sancties zijn vooral bedoeld om indruk te maken op de publieke opinie in de VS. De midtermverkiezingen vinden plaats op 08/11/2022 en Uncle Joe Biden, 79 inmiddels, wil niet overkomen als Sleepy Joe, maar als een daadkrachtig president die de vermaledijde tegenstrevers, Russen zowel als Chinezen, op hun plaats zal zetten. Dus vaardigt Uncle Joe een ban uit op Russische diamanten, kaviaar en wodka. Tevoren had hij al de enorme toestroom verboden van Russische petroleum (5% van de import, verwaarloosbaar) en gas (nihil import). Dat zal Poetin en de oligarchen mores leren.

Van de import van uranium (de helft van de behoeften) blijft Mister President af, want die is nodig om de kerncentrales te doen draaien en kernwapens te fabriceren. Perceptie is belangrijker dan realiteit. Windowdressing. De VS willen vooral zelf geen schade oplopen. Ze verkopen hun beleid met grote principes, maar laten zich sturen door eigenbelang.

Het hoort waarschijnlijk bij zijn gezegende leeftijd, maar Uncle Joe heeft zich op 17/03/2022 eens flink laten gaan in het publiek beledigen van Vladimir Grozni: ‘oorlogsmisdadiger’, ‘moordzuchtige dictator, een pure misdadiger die een immorele oorlog voert tegen het Oekraïense volk’. Krachtige taal, verbaal heel dapper, applaus. Alle remmen los, dat lucht op. Uncle Joe zegt wat op heel wat mensen hun lever ligt, ondergetekende inclusief. Tegelijk valt hij uit zijn diplomatieke, protocollaire rol als staatshoofd. Komt het einde van de oorlog door die boude tirade dichterbij? Zelfbeheersing is een kunst. Of behoort dat sinds Donald the Menace niet meer tot de competenties van een Amerikaanse president?

 


Don't have to live like a refugee

Onze Amerikaanse vrienden staan zelden in voor de humanitaire consequenties van de acties waarbij ze direct of indirect betrokken zijn. Ook nu weer krijgt Europa de zorg toegewezen van de oorlogsvluchtelingen, dit keer uit Oekraïne, tevoren uit Irak, Syrië en Afghanistan. Of het interventionisme van de VS al dan niet politiek of moreel te rechtvaardigen valt, doet zelfs niets ter zake. Het is Europa dat de logistieke en budgettaire lasten dient te dragen c.q. de cultuurtegenstellingen dient te verwerken. Ook al kan dat alles de samenleving in de diverse landen serieus onder druk zetten.

Al meer dan 3,5 miljoen Oekraïners hebben het zekere voor het onzekere genomen en zijn intussen hun land ontvlucht richting vooral de EU-lidstaten (waarin ze zich visumvrij kunnen verplaatsen), met voorkeur voor de sociale vangnetten in de Benelux, Duitsland en de Scandinavische landen. Zo biedt België een leefloon (1.478,22 euro per maand voor een gezin), kinderbijslag, huisvesting (al dan niet te betalen), gezondheidszorg, onderwijs, tewerkstelling, zo nodig werkloosheidssteun. Door hun statuut van Europees erkende vluchtelingen dienen Oekraïners immers beschouwd als volwaardige leden van de welvaartsstaat.

De EU past richtlijn 2001/55/EG dd. 20/07/2001 toe ‘betreffende minimumnormen voor het verlenen van tijdelijke bescherming in geval van massale toestroom van ontheemden en maatregelen ter bevordering van een evenwicht tussen de inspanning van de lidstaten voor de opvang en het dragen van de consequenties van de opvang van deze personen’. België stelt zich genereuzer op dan andere landen en dan de Europese richtlijn voorschrijft. De slachtoffers van de zware overstromingen in Wallonië op 14 en 15/07/2021 kijken met gemengde gevoelens toe. Voor hen is er nog niet echt veel in orde gebracht. ‘Laten we ons overigens niet de illusie maken dat de Oekraïense vluchtelingen onze knelpunteconomie zullen oplossen. Daarvoor ontbreken hen de taalkennis en de kwalificaties’ (Ive Marx, hoogleraar sociaaleconomische wetenschappen UAntwerpen in De Standaard van 15/03/2022).

Staatssecretaris van Begroting Eva De Bleeker (open vld) raamt de kostprijs voor onze opvang van oorlogsvluchtelingen (geschat op zo’n 200.000) en de levering van militair materieel aan Oekraïne, op zo’n 800 miljoen euro voor de eerste maanden. Een harde dobber voor de al deficitaire begroting. Hoewel, tegen ‘deficit spending’ is vandaag nauwelijks een bezwaar in de EU.  Dat heet ‘de huik naar de wind hangen’. Even eraan herinneren dat de Belgische overheid tijdens de coronapandemie de economie heeft gestut met forse bedragen: 21,4 miljard euro in 2020 en nog eens 10 miljard euro in 2021. Ook in 2022 zal de overheid miljarden noodhulp moeten uitkeren om economische en sociale ravages in te dammen.

Heuglijk nieuws! Koning Filip en koningin Mathilde maken in hun koninklijke domeinen ook plaats voor oorlogsvluchtelingen uit Oekraïne. Drie gezinnen kunnen terecht in twee gebouwen, een in Brussel en een in Wallonië. Begin april zullen de accommodaties klaar zijn. Reactie van de nog altijd republikeinse N-VA: ‘77 gebouwen, 9 kastelen, 13 hoeves, 7.500 hectare grond. In de gebouwen komen drie (3!) Oekraïense gezinnen. Zelfs niet op eigen kosten, maar ten laste van de Koninklijke Schenking, een staatsinstelling. Solidair hoor.’ Public relations, het is een opgave en een gave.

Emperor Xi

China houdt zich op de achtergrond, al is het bepaald niet gelukkig met de gang van zaken. Het is gekant tegen de aantasting van territoriale integriteit en vooral, het heeft behoorlijk wat economische belangen in Oekraïne. Het economische beleid van China is heel anders dan dat van Rusland. In het land van Poetin draait het om de verrijking van een select, machtig groepje, terwijl in China de hele bevolking baat heeft bij economische groei. President Xi Jinping is geen tafelspringer, maar een methodische autocraat die in de geest van het confucianisme prioriteit geeft aan het collectieve goed en belang. Waarbij iedereen met de vereiste zelfdiscipline imperatief zijn of haar rol speelt, naar zijn of haar positie in de samenleving, en de grenzen van deze positie respecteert zodat er geen nodeloze problemen ontstaan. Niet direct de attitude van Poetin. Twee opinies over het Middenrijk:

Marc De Vos, professor arbeidsrecht en oprichter van denktank Itinera, in Trends van 15/03/2022: ‘De Chinese publieke opinie, al jarenlang gehersenspoeld met een narratief over de wederopstanding van China na een eeuw van internationale vernedering, dient een regime dat onder president Xi Jinping almaar meer van een autocratie naar een dictatuur is afgegleden. Zowel Xi als Poetin teert op opgefokte emoties van nationale revanche en bedreiging. Beiden cultiveren een personencultus van de onvervangbare leider op een historische missie, wiens persoon met het staatsbelang samenvalt. Ze geloven in het verval en de decadentie van het Westen. Ze identificeren de huidige wereldorde met een historische blamage voor hun land, en ambiëren een alternatief waarin macht recht geeft.’

Giselle Nath, redacteur buitenland, in De Standaard van 15/03/2022: ‘Chinezen kunnen leven met tegenstellingen en dualiteit. Dat gevoel voor een vloeiende, nimmer stabiele werkelijkheid zit al duizenden jaren ingebakken in hun filosofie en taal, waar dezelfde woorden en karakters totaal andere dingen kunnen betekenen. Ook hun diplomatie vertrekt vanuit ideeën als ‘wacht af, blijf pragmatisch en buig mee met de situatie’. ‘Gooi geen olie op het vuur’, herhaalde Beijing de voorbije weken. Die houding hebben de VS, als politieagent van de wereld, nooit gehad. Zij kozen voor directe tussenkomst, zetten vernederde tegenstanders buitenspel en verkondigden hun beleid vanuit absolute principes.’ ‘De voorzichtigen vergissen zich zelden’ (Confucius 551 - 479 v.Chr.).

Mind your own business

Er zijn valabele argumenten om een vijandbeeld op te hangen van China als obsessieve, orwelliaanse  controlemaatschappij. Toch gaat de voorkeur naar het begrijpen van de Chinese positie en de geduldige opbouw van invloed in de wereld, vooral via het Belt and Road Initiative. Dat houdt geenszins een goedkeuring in van een totalitair regime, zeker niet naar westerse maatstaven. Wel betekent het beantwoorden van pragmatisme met dezelfde attitude. Zich onthouden ook van inmenging in binnenlandse aangelegenheden (Hongkong inclusief). Dat iedereen voor eigen deur veegt en zich in eerste instantie bekommert om de balk in het eigen oog in plaats van die in het oog van een ander. Wie zich het lot wil aantrekken van de Oeigoeren, kan zich misschien ook bekommeren om de gevolgen vandaag van de destijds gedwongen assimilatie van de inheemse volkeren in de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. De hypocriete bekeringsijver in ‘the global village’ mag stoppen.

Giselle Nath: ‘Grote delen van Afrika, Zuidoost-Azië of het Midden-Oosten eisen het recht op om niet wakker te liggen van Europese bekommernissen. China’s diplomatieke visie vertrekt vanuit die grijswaarden en is daarom voor hen aantrekkelijk. Wie geen principes verkondigt, kan ze ook niet verraden.’ Tegenover het conflict in Oekraïne stelt niet alleen China zich terughoudend op, maar ook landen als India (Narendra Modi), Pakistan (Imran Khan), Indonesië (Joko Widodo), Zuid-Afrika (Cyril Ramaphosa ) en de Verenigde Arabische Emiraten (Khalifa bin Zayed bin Sultan Al Nahyan). Zij keuren de invasie van Oekraïne niet goed, maar vermijden antagonisme met Rusland. Dat geldt ook voor westers bondgenoot Saoedi-Arabië (Mohammed bin Salman) dat in de OPEC+ nauw samenwerkt met Rusland om de olieproductie te beperken en de prijzen hoog te houden. Japan (Fumio Kishida) steunt dan weer onvoorwaardelijk het Westen.



 

Gaslight

De energieprijzen rijzen de pan uit, in casu de tarieven voor olie en gas, op zijn beurt determinerend voor elektriciteit, samen met die van uranium en steenkool. Hernieuwbare energie surft gewoon mee op de tendens. Alle producenten profiteren van het wapengekletter in Oekraïne terwijl de mainstreammedia de vinger wijzen naar Poetin en Rusland. De door de EU veelgeprezen liberalisering van de markt laat elektriciteitsproducenten (inclusief de groene stroomboeren) toe overwinsten te boeken omdat de prijs, ook voor energie van kerncentrales of uit hernieuwbare bronnen, wordt bepaald door de duurste schakel van de productie, actueel het peperdure gas uit Rusland (‘marginal pricing model‘). Een aberrant en pervers systeem. De energiesector en de Groenen willen het niet afschaffen, want elektriciteitsbedrijven en groenestroomproducenten genereren daardoor grotere winsten, waardoor geen extra subsidies nodig zijn vanwege de overheid. Die laatste profiteert zelf mee door hogere taksen en accijnzen. Een collusie tussen de Groenen, Engie Electrabel (in België) en de overheid. De stroomgebruikers betalen op het einde toch die overwinsten en belastingen. De brave consument, altijd de pineut, altijd in de luren gelegd.

EU-grootvizier Von der Leyen heeft op 11/03/2022 in Sophie Wilmès-stijl enkele zelfgebakken taartdiagrammen gepresenteerd: 45,6% van de Europese steenkoolimport kwam in 2020 uit Rusland, net als 25,7% van de olie en 38,1% van het gas. Ramp, o ramp, we zijn voor onze energiebevoorrading volledig onderworpen aan de grillen en luimen van Poetin! Voor wie eenvoudige rekensommetjes kan maken, klopt iets niet in die redenering. Laten we gas als voorbeeld nemen. Gazprom, het Russisch staatsbedrijf levert 38 à 40% van het aardgas in de Europese Unie. Dat betekent dat 60 à 62% van elders komt, een ruime meerderheid. Vanwaar precies? Het Noorse Equinor is goed voor 22% en het Algerijnse Sonatrach voor 9%. Zowat 18% van de bevoorrading gebeurt door LNG-tankers met vloeibaar gas uit Qatar, de Verenigde Staten en Nigeria (niet alle EU-havens beschikken over de nodige terminals, er zijn er o.m. in Zeebrugge, Rotterdam en Duinkerken). Daarnaast komt er vandaag nog 9% gasaanvoer uit Europa zelf: Nederland, Roemenië en Duitsland. 4% ten slotte is afkomstig uit Libië en Azerbeidzjan.

Valt vanuit de EU met voormelde leveranciers echt niet te onderhandelen om de gasprijzen op een lager niveau vast te pinnen? Of mogen ze gewoon een feestje bouwen met woekerwinsten op kap van de oorlog in Oekraïne en onze totale, maar dan ook totale afhankelijkheid van Rusland? Wie wordt hier voor het lapje gehouden? Of zijn de aanvoerproblemen weer het geijkte argument? De klimaatdoelstellingen? Noorwegen gaat alvast de gaswinning in onderzeese velden opvoeren en tijdens de zomermaanden zal staatsenergieconcern Equinor meer aardgas uitvoeren naar Europa. Tijdens de klimaatconferentie vorig jaar in Glasgow kreeg Noorwegen nog de prijs ‘Fossiel van de dag’ van de milieubewegingen. Het kan verkeren zei Bredero.

The Color of Money

De gasuitvoer levert Noorwegen heel wat extra inkomsten op. De prijshausse tijdens de laatste maanden van vorig jaar alleen al leidde ertoe dat de waarde van de Noorse aardgasexport in 2021 meer dan verviervoudigde tegenover 2020, tot 475,8 miljard kronen. Met de ongeziene stijging van de gasprijs na de inval van Rusland stevent Noorwegen nu af op nog veel hogere gasinkomsten. Het spreekt voor zich dat ook de andere supra vermelde leveranciers zich in de handen wrijven, net als hun collega’s de oliesjeiks, die eveneens monsterwinsten boeken.

De Amerikaanse LNG-exportfaciliteiten van hun kant draaien al enkele maanden op volle capaciteit. Ongeveer de helft van de LNG-zendingen in de VS in december 2021 was bestemd voor Europa, aangespoord door stijgende prijzen op de Europese markten. De VS zijn de thuisbasis van uitgestrekte schaliegasvelden met een schijnbaar eindeloze voorraad aardgas en gigantische terminals die het vloeibaar kunnen maken en naar het buitenland brengen. Europa betaalt een erg hoge prijs voor het vloeibaar gas uit de VS en Qatar. De gasfutures op de Nederlandse TTF-beurs worden nog steeds verkocht voor ongeveer vijf keer de tarieven in de Verenigde Staten.

Ook de prijzen van staal, aluminium, koper, palladium, nikkel, kobalt en lithium staan op recordhoogte. Door de oorlog zijn in Oekraïne twee belangrijke fabrieken van het edelgas neon gesloten, het wordt gebruikt om de lasers te voeden die microchips printen. De speculatie tiert welig. Batterijproducenten en fabrikanten van elektrische auto’s zien de bui hangen. De Europese Unie hobbelt achter de feiten aan als een kreupele muilezel, met op haar rug de mainstreammedia als schorre papegaaien. Of hebben we te maken met een listig schimmenspel om de European Green Deal versneld te implementeren (zie infra)? De hoge inflatie zal alvast niet snel verdwijnen. In Duitsland, de motor van de Europese economie, liggen de fabrieksprijzen van afgewerkte producten nu al 26% hoger dan een jaar geleden. Voor een aantal producten is er een tekort en gelden lange leveringstermijnen.

 


Gifgroen gekronkel

De zevenkoppige Vivaldi-regeringsdraak heeft beslist om zijn onderdanen, vlijtige belastingbetalers, een doekje voor het energiebloeden aan te reiken. Het verzamelde paarsgroenlinkse journaille en aanverwante economen (Peersman, Schoors, De Grauwe) krijten hun verontwaardiging uit. Douceurtjes voor de zwoegende tweeverdieners (die volgens de chagrijnige commentaren blijkbaar allemaal beschikken over een villa met verwarmd zwembad en een speedboot)? Hoe halen onze hopmannen en akela’s die misplaatste welwillendheid in hun hoofd? Een accijnsverlaging voor benzine en diesel, een stookoliecheque van 200 euro, een btw-verlaging op gas van 21% naar 6%, net zoals op elektriciteit. Wel alleen in de lente en de zomer, vanaf de herfst zijn dat opnieuw luxeproducten. Het hemelse manna (dixit senior writer Bart Sturtewagen in De Standaard) kan niet blijven vallen. Onze nooddruftige overheid, uitzonderlijk begaafd in het uitpersen van belastingcitroenen, kan dat niet aan.

Is het dan niet zonneklaar? De hoge energieprijzen moeten de karwats zijn om het onwillige klootjesvolk in het groene gareel te dwingen. Van betutteling naar financiële pressie. Slimme meters geven de overheid straks de mogelijkheid ons verbruik van water, gas en elektriciteit te sturen naar goeddunken van minister en ambtenarij. Wie weet krijgen we straks ook een slimme thermostaat door de overheid opgelegd en met onbekwame spoed geïnstalleerd. Ziedaar onze versie van de orwelliaanse controlemaatschappij, de natte droom van de hoogdravende moraalridders, de schoolmeesters in groene stofjas en de zelfingenomen bureaucraten.

Nu de jongste twee kerncentrales (Doel 4 en Tihange 3 die instaan voor 17% van onze elektriciteitsproductie) principieel langer openblijven, spartelen de Gifgroenen als palingen in een brulkikkerpoel, de gladste zijn Snorrende Tinne, Pronte Petra en Giechelende Georges. Niet te vergeten, er komen ook twee nieuwe CO2- en stikstof uitstotende gascentrales bij, het stokpaardje van Tinne. De stekelige cactusgroene achterban, kabouters en nimfen van ngo’s en burgerbewegingen, reageert verbolgen, weer met de broek op de enkels, verdorie nog aan toe! De Franse energiereus Engie is zonder meer de grote winnaar van het incoherente wanbeleid. Subsidies en overwinsten (1 miljard euro in 2021) hier! ‘Nederland, Frankrijk en Duitsland hebben hun energiekar al gekeerd, België zal als laatste komen en daarvoor de prijs betalen’ (econoom Geert Noels in De Tijd van 12/03/2022). De prijs van de machteloosheid. ‘Gouverner, c'est prévoir ; et ne rien prévoir, c'est courir à sa perte’ (Emile de Girardin ‘La Politique universelle - décrets de l’avenir’ 1852).

War on petrol

Volgens Knack-hoofdkaas Bert Bultinck en zijn gelijkgestemden (la pensée unique) in De Standaard, De Morgen e tutti quanti is dit het uitgelezen moment om af te kicken van onze verslaving aan fossiele brandstoffen (16/03/2022). Vergeet de ‘war on drugs’, hier is de ‘war on petrol’. Legaliseer cocaïne, heroïne en crystal meth (voorstel van Jinnih Beels, Antwerps schepen van Onderwijs en Jeugd namens Vooruit), verbied stookolie, benzine en diesel. Vervang aardgas door helium, dan praten we allemaal met een hoog transvriendelijk stemmetje, zoals in ‘La Cage aux Folles’. Twee vliegen in één woke-klap. Is dit het effect van hallucinogene paddo’s of is gewoon elke rede zoek?

Stookolietanks moeten asap verdwijnen in ruil voor warmtepompen en zonnepanelen (graag stormbestendig). Als de groene zeloten op termijn niet alleen fossiele brandstoffen willen uitfaseren, maar ook kernenergie blijven viseren, kunnen straks in Vlaanderen de windmolenparken concurreren met de bossen. In plaats van het vrolijk fluiten van de vogels, het zoemende geluid van molenwieken. Als toemaatje, om energie te besparen, autoloze zondagen, douchevrije zaterdagen, elektriciteitsloze vrijdagen, verwarmingsloze donderdagen, warme maaltijdloze woensdagen, dikke truien-dinsdagen en manisch depressieve maandagen. Een nachtmerrie in galop.

Weg met de auto, met de trein was je er al? Begin dan maar stante pede met een campagne voor stiptheid, netheid, veiligheid, beschikbaarheid en klantvriendelijkheid. Een intensief programma. Vergeet ook niet dat er nog steeds een coronavirus rondwaart. Verwijder die graffiti op treinstellen en stationsmuren. Zorg ‘s nachts voor bewaking met honden om het schorremorrie weg te houden. Toon eindelijk respect voor de reizigers in plaats van ze als vee te behandelen.

Het paarsgroenoranje Vivaldi-orkest produceert vooral snerpende wanklanken. Groen en Ecolo behaalden in 2019 samen 12,24% van de stemmen, wat zich vertaalde in 14% van de zetels in het federaal parlement. Een dozijn procent Belgen stemde aldus voor een groen beleid en honderd procent van de Belgen krijgt het groenste beleid ooit door de strot en portemonnee geramd (de groene inflatie). Met dank aan het gekonkel van de carrièristen van open vld en het groene onkruid gezaaid door Guy Verhofstadt, ook open vld, in 1999. Waar is onze democratie gebleven?

Coda

De Franse politiek filosoof Alexis de Tocqueville stelt in zijn meesterwerk ‘De la démocratie en Amérique’ (1835-1840): ‘De overheid zal over de samenleving een net spannen van ingewikkelde, gedetailleerde en uniforme regels waardoor zelfs de meest originele en wilskrachtige geesten zullen worden gelijkgeschakeld. Men zal mensen tot niets dwingen, maar men zal zoveel belemmeringen aan de persoonlijke activiteiten opleggen, dat uiteindelijk elk initiatief uitdooft. Zonder vanwege de overheid op enige wijze tiranniek te moeten optreden, worden mensen monddood en willoos gemaakt. De natie zal een kudde angstige en vlijtige schapen worden, met de overheid als zorgzame herder. Deze vorm van gereglementeerde en gemoedelijke slavernij komt tot stand in de schaduw van de volkssoevereiniteit. De gelijkheid heeft de mensen op al deze dingen voorbereid. Ze heeft hen ertoe gebracht ze te ondergaan en vaak zelfs als een weldaad te beschouwen. ’ Een visionair staatsman, Alexis de Tocqueville.

Marc Peeters, 22 maart 2022.